Powikłania cukrzycy

Opracowała: dr n. med. Małgorzata Muchacka-Bianga

Co oznacza pojęcie "powikłania cukrzycy"?

Pod pojęciem powikłania cukrzycy kryją się różne stany chorobowe, które pojawiają się u osób chorych na cukrzycę. Są to zarówno ostre zaburzenia metaboliczne, z którymi chorzy stykają się na co dzień jak hipoglikemia i hiperglikemia (patrz "Leczenie: Hipoglikemia, Hiperglikemia"), jak i przewlekłe stany chorobowe, które mogą się zdarzyć w przyszłości. Te przewlekłe stany chorobowe dotyczą narządów, których komórki nie wymagają insuliny dla transportu glukozy do ich wnętrza, glukoza może więc do nich swobodnie wnikać. Wysokie stężenie glukozy w tych komórkach, które jest pochodną wysokiego stężenia glukozy we krwi, jest czynnikiem je uszkadzającym. Dotyczy to głównie oczu, nerek, układu nerwowego oraz naczyń krwionośnych.

Głównym czynnikiem ryzyka rozwoju powikłań jest więc zła kontrola metaboliczna cukrzycy - wyrazem tego jest wysoka wartość HbA1c oraz długi czas trwania cukrzycy. Rolę odgrywa również pewna skłonność genetyczna, stąd też osoby, które nie mają tej skłonności mogą mieć uchwytne zmiany naczyniowe znacznie później, dopiero po kilkunastu latach od zachorowania na cukrzycę.

1. Kontrola wzroku

 Dlaczego w cukrzycy należy często kontrolować wzrok, czy to oznacza, że cukrzyca go uszkadza?

W przebiegu cukrzycy dochodzi do uszkodzenia narządu wzroku jeśli jest to cukrzyca przez wiele lat źle wyrównana. Oznacza to, że utrzymanie HbA1c w optymalnych wartościach zapobiega lub znacznie opóźnia rozwój zmian chorobowych, które doprowadzają do upośledzenia widzenia. Najważniejsze zmiany chorobowe dotyczą naczyń krwionośnych oczu. Mamy tutaj do czynienia z tzw. retinopatią czyli uszkodzeniem naczyń siatkówki oka . Naczynia te stają się kruche, poszerzają się, pojawiają się ogniska niedokrwienia siatkówki. Trzeba podkreślić, że te wczesne zmiany chorobowe mogą ulec odwróceniu jeśli poprawie ulegnie kontrola cukrzycy. Jeśli niestety HbA1c nadal pozostanie wysoka i zmiany chorobowe w oczach będą postępowały, pojawią się blizny oraz krwawienia z nowych kruchych naczyń krwionośnych. Da to w efekcie trudne do odwrócenia uszkodzenie wzroku. O powodzeniu leczenia zmian chorobowych w narządzie wzroku w dużym stopniu decyduje jak najwcześniejsze jego rozpoczęcie. Dlatego tak ważne jest systematyczne badanie przez okulistę osób chorych na cukrzycę.

2. Kontrola ciśnienia

Dlaczego tak ważne jest mierzenie ciśnienia krwi u osób chorych na cukrzycę?

Uszkodzenie naczyń krwionośnych nerek na skutek długotrwałego wysokiego stężenia glukozy we krwi powoduje ucieczkę białka do moczu. Białko to może być wykryte w moczu nawet jeśli jest w bardzo niewielkim stężeniu (jest to tzw. mikroalbuminuria). Jeśli ta ucieczka białka nasila się, pojawia się ryzyko rozwoju wysokiego ciśnienia tętniczego krwi. Gdy stężenie białka w moczu nadal ulega zwiększeniu mówimy wtedy o proteinurii. Stan taki może wystąpić po wielu latach choroby i nie leczony prowadzi do niewydolności nerek. Okazało się, że wczesne wykrycie mikroalbuminurii i nadciśnienia oraz wdrożenie leczenia obniżającego ciśnienie tętnicze krwi pozwala na wycofanie się zmian chorobowych w naczyniach krwionośnych odpowiedzialnych za pojawienie się mikroalbuminurii.

3. Kontrola stóp

Czy prawdą jest, że osoby chore na cukrzycę muszą szczególnie dbać o stopy?

Po wielu latach chorowania na cukrzycę, zwłaszcza przy przebiegu ze złym wyrównanie metabolicznym i wysoką HbA1c, uszkodzeniu mogą ulec włókna nerwowe efektem czego będzie gorsze przewodnictwo nerwowe. Powoduje to początkowo zaburzenia czucia, mrowienie, drętwienie stóp, a następnie palców rąk. To zaburzenia czucia wraz ze zmniejszonym przepływem krwi w naczyniach krwionośnych stóp spowodować może, że nie będzie odczuwany ból z małych zranień, a jednocześnie przebieg gojenia będzie utrudniony. Z małych zranień mogą się zrobić owrzodzenia, potem zgorzel, a ponadto istnieje duże zagrożenie dołączeniem się nadkażenia bakteryjnego.

W związku z tym, jeśli pojawią się zaburzenia czucia lub drętwienie i mrowienie w stopach, należy unikać sportów, które niosą ze sobą ryzyko uszkodzenia stóp (piłka nożna, biegi). Nie jest wskazane również wtedy chodzenie boso, a buty muszą być starannie dobrane, aby nie ocierały stóp. Stopy należy codziennie uważnie oglądać, a w razie zauważenia jakichkolwiek zmian – skaleczeń, otarć, oznak infekcji należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem.

Opublikowano za zgodą prof. dr hab. Przemysławy Jarosz-Chobot